Sunday, March 10, 2024

Học người xưa đối diện với những thị phi.

Trong một buổi nhàn hạ, vua Đường Thái Tông hỏi chuyện vị quan cận thần là Hứa Kính Tôn rằng:
– Trẫm thấy khanh phẩm cách cũng không phải là phường sơ bạc. Sao lại có nhiều tiếng thị phi chê ghét như thế?
Hứa Kính Tôn trả lời:
– Tâu bệ hạ. Mưa mùa Xuân tầm tã như dầu, người nông phu mừng cho ruộng đất được thấm nhuần, kẻ bộ hành lại ghét vì đường đi trơn trợt. Trăng mùa thu sáng vằng vặc như gương treo trên bầu trời đêm, hàng thi nhân vui mừng gặp dịp thưởng du ngâm vịnh, nhưng bọn đạo chích lại ghét vì ánh trăng quá sáng tỏ. Trời đất kia vốn vô tư không thiên vị, mà cơn nắng mưa thời tiết vẫn bị thế gian trách hận ghét thương.
Còn hạ thần đâu phải một người vẹn toàn thì làm sao tránh khỏi tiếng chê bai chỉ trích.Cho nên ngu thần trộm nghĩ, đối với tiếng thị phi trong thế gian nên bình tâm suy xét, đừng nên vội tin nghe. Vua tin nghe lời thị phi thì quan thần bị hại. Cha mẹ tin nghe lời thị phi thì con cái bị ruồng bỏ. Vợ chồng tin nghe lời thị phi thì gia đình ly tán. Tiếng thị phi của thế gian nọc độc còn hơn rắn rết, bén hơn gươm đao, giết người không thấy máu.
(Sưu tầm)

Friday, March 1, 2024

Thơ Lê Thị Thu Hà - Tao nên về họp lớp với mày không?

Tao nên về họp lớp với mày không?
Dẫu quắt quay nhớ phượng hồng, áo trắng
Nhưng tao nghèo, đời dầm mưa dãi nắng
Đôi vé tàu về, hết hẳn tháng lương!
Ai chẳng muốn về một thuở yêu thương?
Ríu rít, líu lo má hường, môi thắm
Chúng mình bây giờ khác xưa nhiều lắm
Đâu ngang hàng như thuở tắm mưa chung?
Mày rủ tao về tìm lại thanh xuân
Nhưng Bá Kiến muốn ngồi cùng Nghị Quế..?
Thị Nở, Chí Phèo nhìn nhau, biết thế
Lủi thủi, ngậm ngùi bên gốc phượng xa..!
Có những nỗi lòng không dễ nói ra
Có những cuộc vui đọng buồn đáy mắt
Có những chia ly từ khi gặp mặt...
Tao nên về họp lớp với mày không...???
                              Thơ: Lê Thị Thu Hà

Friday, February 2, 2024

“MÌNH”

Tác giả: BS Đỗ Hồng Ngọc 
Văn Hóa Phật Giáo số 3002 ngày 01-08-2018

Tôi có việc phải đến liên hệ ở một công ty. Cô tiếp tân trẻ, chừng ngoài hai mươi, khá xinh, ân cần cúi chào. Tôi nói tôi có hẹn với cô T. sáng nay. Cô tiếp viên liền nhắc điện thoại lên để gọi cho cô T. và đột ngột quay qua hỏi tôi: "Mình tên gì ạ?".
Tôi chưng hửng. Trời! Lâu lắm rồi chưa được ai gọi mình là… mình cả! Bây giờ bỗng dưng được gọi là "Mình". Sướng ghê nơi! Mà cô tiếp tân nhỏ hơn mình nửa thế kỷ. Sực nhớ Nguyễn Công Trứ đã từng sượng sùng: "Ngũ thập niên tiền…".
Nghĩ lại cũng may. Nếu lúc đó mà mình lơ đễnh ngó đi đâu đó, dám cô kêu: "Mình ơi, mình tên gì ạ?" thì càng nguy! Nguy, bởi vì chữ "mình" tiếng Việt mình phức tạp lắm!
Bùi Giáng:
"Mình ơi tôi gọi là nhà
Nhà ơi tôi gọi mình là nhà tôi…".
Lại nhớ xưa Cô Diệu Huyền có mục "Mình ơi…!" trên Bán nguyệt san Phổ Thông. Cái ông Nguyễn Vỹ giỏi thiệt. Người ta có thể quên nhiều thứ trên Phổ Thông của ông chớ khó mà quên "Mình ơi…!" của Cô Diệu Huyền do chính ông sắm vai!
Trên TV (truyền hình) ở Việt Nam ngày nay cách gọi "mình" để chỉ đối tượng (khách mời) khá là phổ biến. Cô MC hỏi khách mời: Nhà mình có mấy người con ạ? Nhà mình có ai mắc bệnh này không ạ? Nhà mình ở có xa đây không? Hóa ra "nhà mình" không phải là nhà mình mà là nhà người ta! Thậm chí vào quán café, lúc tính tiền, cô thâu ngân nói "Của mình bốn chục ngàn ạ!".
Vậy "Mình" không phải là mình mà là người đối diện, là đối tượng, ngôi thứ hai trong xưng hô. Bấy giờ ngôi thứ hai đã trở thành ngôi thứ nhất.
Thú vị quá!
Mình với ta tuy hai mà một
Ta với mình tuy một mà hai.
Hình như cách xưng hô này để bày tỏ tình thân ái?
Có điều một cô gái trẻ đẹp, nhỏ hơn mình nửa thế kỷ mà hỏi " Mình tên gì ạ?" thì ngẩn ngơ cũng phải!
Tiếng Việt phong phú lắm. Vợ chồng thường gọi nhau là "mình". Mình lấy giùm anh cái cặp… Mình đưa cho em cây dù. Nhưng khi có ai hỏi: Chị nhà có khỏe không? Thì trả lời "Nhà tôi" cũng khỏe. Anh nhà có khỏe không? Nhà tôi cũng ổn. "Nhà tôi" là vợ hay chồng mình.
Cho nên Bùi Giáng mới viết: Mình ơi tôi gọi là nhà Nhà ơi tôi gọi mình là nhà tôi…!
Như vậy, ngày nay "Mình" đã thay cho chú bác ông bà anh chị cô dì …! Từ lúc nào vậy nhỉ? Từ lúc nào mà người người sống với nhau thân thiết thương yêu đậm đà đến vậy?
Xưng hô trong tiếng Việt không phải là "chuyện nhỏ". Cho nên ca dao thời đại có câu:
"Xin đừng gọi chú bằng anh
Để cho chú phải hy sanh cuộc đời!".
Tự điển Tiếng Việt (Nxb Khoa Học Xã Hội, Hà Nội 1988): Mình:
1) Từ dùng để tự xưng hoặc để chỉ bản thân cùng với người đối thoại một cách thân mật, có tính chất bạn bè. "Cậu giúp mình một tay". 
2. Từ vợ chồng hoặc người yêu gọi nhau một cách âu yếm: "Mình mong em lắm phải không?" (tr.658).
Tự điển cũng ghi thêm "Mình là từ dùng để gọi nhau một cách thân mật giữa bạn bè trẻ tuổi". Thí dụ: "Mình đi trước, tớ còn bận!". Vậy điều kiện ở đây phải là giữa bạn bè thân mật, và trẻ tuổi, chớ không dùng để xưng hô giữa hai người xa lạ hay giữa một người trẻ với một người già. Ngay cả trường hợp trên, nếu nói: "Bạn đi trước, tớ còn bận" hoặc "Bạn đi trước, mình còn bận" có lẽ hay hơn chăng?
Không biết các nhà ngôn ngữ học bảo sao nhỉ?

Tác giả: BS Đỗ Hồng Ngọc 
Văn Hóa Phật Giáo số 3002 ngày 01-08-2018